Kendo, iaido of een zwaardles?

Vier manieren om een zwaard op te pakken

De aanbiedingen noemen bijna alles met een zwaard erin een "samurai experience". Daaronder leren de lessen heel verschillende kunsten, en dat verschil bepaalt of je buiten adem of juist kalm vertrekt, met spierpijn of glimlachend om een filmpje van jezelf. Een vijfde optie laat het zwaard helemaal weg en steekt je in plaats daarvan in een harnas. Elk deel hieronder behandelt één discipline, hoe een eerste les eruitziet en de les in Kyoto waar je hem leert.

Kendo, schermen in harnas

Kendo is voortgekomen uit de zwaardscholen van de Edo-periode, en oefenen in beschermend harnas (bogu) met bamboe zwaarden (shinai) raakte vanaf de 18e eeuw verbreid. Twee mensen staan tegenover elkaar en vallen aan. Punten scoor je met zuivere slagen op de beschermde doelen, waaronder men (hoofd) en kote (pols), telkens met een luide kreet die kiai heet. De rangen lopen tot de 8e dan, en een zwarte band bestaat niet. Het is de lichamelijk zwaarste optie, en in de zomer wordt de uitrusting snel heet.

Kendo Experience, vanaf ~€ 90, is de versie voor beginners. Je trekt tenue en uitrusting aan en oefent de basis met shinai en schuimrubberen zwaarden, van greep en houding tot voetenwerk. Licht sparren tegen medewerkers of je eigen gezin kan de les afsluiten. Soms helpen er kendoleerlingen mee. Het nadeel is de ligging in Shugakuin, ver in het noordoosten van Kyoto, en sommige reviewers hebben het volledige masker van de foto's nooit opgehad.

Wil je iets wat dichter bij de eigen training van een dojo komt, dan zet de echte kendosessie van Samurai Trip, vanaf ~€ 104, je in volledig harnas onder een leraar van de 7e dan die al meer dan veertig jaar traint. Hier zijn de afstand en de groepsgrootte het nadeel. De dojo ligt in Hanazono in West-Kyoto, je verzamelt bij de noorduitgang van JR-station Hanazono, zo'n 15 minuten van Kyoto Station met de Sagano-lijn, en er kunnen tot 30 mensen meedoen.

Iaido, de kunst van het trekken

Iaido kent geen tegenstander en geen contact. Je oefent vaste vormen (kata) in je eentje: je trekt het zwaard en snijdt in één beweging naar een denkbeeldige aanvaller, en steekt de kling daarna langzaam en precies terug in de schede. Het zwaard is een iaito, een ongeslepen oefenkling die eruitziet en aanvoelt als een katana. Goede iaido oogt van buiten kalm en voelt van binnen als pure concentratie.

Iai Dojo Yushinkan, vanaf ~€ 115, onderwijst het in een kelderdojo aan de Rokkaku-dori onder leiding van meester Seto Yushin, die al meer dan 20 jaar traint. In dogi en hakama oefen je het trekken en terugsteken met een oefenkatana van zinklegering, tot je ze kunt samenvoegen tot een volledige kata. Een demonstratie met twee zwaarden door de meester sluit de les af. Het aanbod presenteert hem als een moderne Musashi, naar Miyamoto Musashi, de vechter met twee zwaarden die volgens de overlevering in Kyoto duels uitvocht tegen de Yoshioka-school. De les is voor 12 jaar en ouder, zonder sparren en zonder snijden.

De les in Waraku's samoeraiwoning, vanaf ~€ 102, combineert een korte iai-les en oefeningen met een houten zwaard met een snede in een doel, en eindigt met zazen-meditatie. Je proeft er van het trekken, maar krijgt er geen volledige les in.

Kenbu, het zwaard als podiumkunst

Kenbu is een zwaarddans op voorgedragen poëzie, en hoort eerder op een podium thuis dan in een gevecht. De bewegingen volgen vaste patronen, en vaak komt er een vouwwaaier bij het zwaard. Het past bij reizigers die meer van verhaal en kostuum houden dan van zweten.

De zwaardles van het Kembu Theater, vanaf ~€ 56, begint met een korte samoeraifilm en het aantrekken van kimono en hakama. Dan volgen de buiging en het trekken, en daarna een paar kenbu-slagen, samengevoegd tot een korte choreografie met zwaard en waaier. Het zwaard is een imitatiekatana. Een paar reviewers vonden een van de instructeurs ongeduldig, en de les duurt soms korter dan geboekt.

Hetzelfde theater brengt een kenbu-show, vanaf ~€ 28, met voorstellingen over samoeraiverhalen met toelichting en tijd voor foto's met de artiesten. Het nadeel: je kijkt veel meer dan je zelf doet, en houdt zo'n 15 minuten een zwaard vast in een volle, kleine zaal.

Chanbara, zwaardgevechten voor de camera

Chanbara, of tate, is het gechoreografeerde zwaardvechten uit Japanse historische films. Niemand probeert echt te raken. Het doel is een gevecht dat er op het scherm gevaarlijk uitziet en op de set veilig blijft. Bij de filmopname van GOATtrip, vanaf ~€ 112, demonstreren professionele zwaardacteurs uit historische drama's een gevecht en leren ze je de basisslagen, waarna je je eigen korte scène filmt bij Myokaku-ji, de tempel waar Oda Nobunaga vaak verbleef als hij in Kyoto was. De zwaarden zijn rekwisieten. Het is choreografie, geen vechtkunst, en één gast vond het op kinderen gericht.

Gaat het je meer om de look dan om het zwaard, dan hijst de Kyoto Samurai Walk, vanaf ~€ 93, je in een volledig samoeraiharnas, zonder enige les. Samoeraiharnas en fotoshoots vergelijkt die met de studio-opties.

Wat past bij jou

• Je wilt een workout en contact. Kendo, en neem een handdoek mee; ons kledingadvies behandelt de lagen onder de uitrusting;
• Je wilt precisie en rust. Iaido bij Yushinkan, als iedereen in je groep 12 of ouder is;
• Je wilt verhaal en kostuum. Kenbu bij het Kembu Theater, de goedkoopste van de hoofdlessen;
• Je wilt plezier voor de camera. Chanbara met GOATtrip, vaak alleen met je eigen groep;
• Je komt voor de outfit. De harnaswandeling, met foto's aan de Kamo-rivier.

Elke optie begint en eindigt met een buiging, en dojo-etiquette voor beginners legt de rest uit. Wil je weten waar het zwaard in elke les van gemaakt is, lees dan echte katana, iaito of bamboe.

Kyoto en de Butokuden

Kyoto neemt een bijzondere plaats in binnen de Japanse vechtkunsten. De Butokuden in Okazaki, bij het Heian-heiligdom, werd in 1899 gebouwd voor de Dai Nippon Butoku Kai, en er zijn in Japan maar weinig vechtsportzalen die ouder zijn. Begin mei is hij het toneel van een grote kendobijeenkomst die duizenden beoefenaars uit heel Japan trekt. Tijdens een les voor toeristen train je daar niet, maar het gebouw ligt op korte loopafstand van het heiligdom, en samoerai-Kyoto, plek voor plek past het in een dag vol bezienswaardigheden.