Dojo-etiquette voor beginners

Waarom een zwaardles begint met een buiging

In de Japanse vechtkunsten begint en eindigt de training met rei, de buiging, en de lessen voor bezoekers houden die gewoonte vast, ook als al het andere is ingekort. Kendo Experience opent met uitleg over etiquette voordat iemand een zwaard aanraakt, en het Kembu Theater leert je buigen voordat het zwaardwerk begint. Geen instructeur verwacht dat een beginner het meteen goed doet. Wat ze wel zien, is of je kijkt en nadoet.

De manieren zijn geen versiering. Veel ervan bestaan omdat zwaarden gevaarlijk zijn, ook botte, en een zaal vol beginners die met hout of metaal zwaaien heeft orde nodig. De rest komt voort uit respect voor de plek en de leraar, en dat kost je niets.

Buigen bij binnenkomst en vertrek

Reken erop dat je buigt als je de trainingsruimte binnenstapt, aan het begin van de les, naar een partner voor en na elke oefening in tweetallen, en als de les eindigt. Een staande buiging is een knik vanuit de heupen met neergeslagen ogen en je handen langs je zij. De geknielde versie begint vanuit seiza, met je handen voor je op de vloer. Graden tellen hoeft niet. Buig als de groep buigt, en houd de buiging even lang vast als zij.

Seiza, en een uitweg voor pijnlijke knieën

Seiza is de formele knielhouding, waarbij je achterover op je hielen zit met je wreven plat op de tatami. Zo kniel je bij de buigingen en tijdens delen van de uitleg, soms een paar minuten lang. De meeste bezoekers vinden het al snel ongemakkelijk, en dat is normaal.

Protesteren je knieën of enkels, zeg het dan voordat de les begint en niet midden in een buiging. Vertel de instructeur of de tolk dat je slechte knieën hebt en vraag of je in kleermakerszit mag zitten. Dat is een redelijk verzoek, en een rustig woord aan het begin is veel beleefder dan zwijgend zitten schuiven. Wie rug- of hartklachten heeft, leest eerst de beschrijving, want de meeste van deze lessen zeggen dat ze dan niet geschikt zijn.

Schoenen uit, en hoe je door de ruimte loopt

Je schoenen blijven bij de deur. Zet ze netjes bij de ingang, met de neuzen naar buiten als er plek is. Zijn anderen aan het oefenen, loop dan langs de rand van de ruimte in plaats van er dwars doorheen. Wat trek je aan naar een samoerailes gaat dieper in op tabi en blote voeten.

Regels rond het zwaard

Behandel elk zwaard in de ruimte alsof het scherp is. Die gewoonte loopt door alle lessen, wat je ook in handen hebt, van een bamboe shinai tot de ongeslepen oefenkatana van zinklegering bij Yushinkan.

• Stap nooit over een zwaard. Ligt er een op de vloer op je pad, loop er dan omheen. Over een kling stappen geldt in elke dojo als onbeleefd;
• Raak geen zwaard aan voordat het je gezegd wordt. Dat geldt voor het rek aan de muur net zo goed als voor het zwaard dat op je plek ligt te wachten;
• Trek nooit een kling tenzij het je gezegd wordt. Trekken en terugsteken worden als een vaardigheid op zich geleerd, en bij een onvoorzichtige trek bezeren beginners zich;
• Neem een antiek zwaard met twee handen aan. In de les in Waraku's samoeraiwoning mogen gasten een antieke katana vasthouden die volgens reviewers zo'n 600–650 jaar oud is. Wacht tot de instructeur hem in je handen legt, en geef hem op dezelfde manier terug;
• Blijf uit de zwaairuimte. Laat meer afstand tussen jou en de volgende persoon dan nodig lijkt, en kijk achter je voordat je zwaait.

Bij het snijden spreken de aanbiedingen elkaar tegen. Waraku's les noemt een snede in een doel met wat zij een echte iaito noemt, terwijl het Samurai & Ninja Museum zegt dat een Japanse regel aanbieders nu verbiedt om gasten een scherpe kling te geven, en Yushinkan zegt dat matten snijden met een echte katana op dit moment niet wordt aangeboden. Echte katana, iaito of bamboe? zet op een rij wat elke les je in handen geeft, dus lees dat voordat je op een snede rekent.

Commando's en de kendokreet

Instructeurs leiden de les met korte Japanse commando's, en die pik je binnen een paar minuten op. Met commando's als hajime, begin, start een oefening, en yame betekent dat je meteen stopt, wat je ook aan het doen bent. Hoor je yame, laat dan het zwaard zakken en wacht. Kendo voegt daar de kiai aan toe, een luide kreet bij elke slag. Verlegen gasten vinden dat ongemakkelijk, maar in kendo valt juist een stille slag uit de toon, dus laat je horen. Kendo, iaido of een zwaardles? legt uit hoe de disciplines verschillen.

Bij demonstraties is het andersom. Als de hoofdleraar van Yushinkan, vanaf ~€ 115, met twee zwaarden optreedt, of de meesters bij de les van het Kembu Theater, vanaf ~€ 56, kenbu uitvoeren, blijft het stil in de zaal. Vraag het voordat je iets filmt. GOATtrip nodigt je uit om de vechtscène met je eigen camera te filmen, terwijl andere lessen tijdens demonstraties liever geen telefoons zien. Houd andere gasten buiten beeld, tenzij ze het goedvinden, en lees samoeraiharnassen en fotoshoots voor de lessen die jou hoe dan ook fotograferen.

Op tijd, en nuchter

Te laat komen is de snelste manier om slecht te beginnen. Volgens de beschrijving van GOATtrip kunnen laatkomers bij de filmopname bij de tempel worden geweigerd. De poort van Waraku gaat 15 minuten voor elke sessie open, en gasten wordt gevraagd vroeg te komen om zich om te kleden. Waraku's les heeft een nieuw onderkomen bij Nijo Castle, dus volg het adres in je boekingsbevestiging, niet oude kaarten of blogposts. Diverse locaties zitten in kelders of op bovenverdiepingen waar je makkelijk langs loopt, Yushinkan bijvoorbeeld achter een blauwe drankautomaat en een wenteltrap af, dus neem de tijd om de deur te vinden.

Bewaar de drank voor later. Waraku, Kendo Experience, het Kembu Theater, Kyoto Samurai Walk en GOATtrip verbieden allemaal alcohol in hun regels. Tatoeages, die je nog steeds de toegang tot sommige warmwaterbaden kunnen kosten, zijn bij deze lessen geen probleem.

Leraren en tolken bedanken

Sommige mensen die je lesgeven, doen dit al tientallen jaren. De hoofdleraar van Yushinkan, Seto Yushin, traint al meer dan 20 jaar, en de kendograden lopen op tot de 8e dan. De echte kendoles van Samurai Trip, vanaf ~€ 104, wordt geleid door een leraar met de 7e dan en meer dan 40 jaar ervaring. Het addertje is de locatie, een dojo in Hanazono in het westen van Kyoto, bereikbaar vanaf JR-station Hanazono, met sessies tot 30 mensen.

In de les in Waraku's samoeraiwoning, vanaf ~€ 102, geeft de sensei les via Engelssprekende assistenten. Kijk tijdens de uitleg naar de sensei voordat je je naar de tolk wendt. Richt je dank aan het eind tot de leraar en ook tot degene die vertaalde. Hetzelfde geldt voor kinderen in de groep, en samoerai-ervaringen met kinderen behandelt de leeftijden die elke les toelaat.

Niemand verwacht een fooi. Fooien geven is in Japan niet gebruikelijk, en geld dat je een instructeur toestopt zorgt meestal voor ongemak. Een buiging en een duidelijk arigato gozaimashita aan het eind van de les is het gebaar dat aankomt.